Te Reo Kairangi – kia tika, kia rere, kia Māori, kia ora!
Ehara kē i te mea ko te angitu haeretanga o Te Reo Kairangi e mātāmua ana i ō Leon Blake whakaaro, engari ko ngā hua ka whakahokia e ngā tauira ki ō rātou iwi, ki ō rātou hapori, ki ngā uri whakaheke anō hoki.
Ko Leon Blake rāua ko Pānia Papa te tokorua, nō rāua ngā tuarā kaha e waha ana i Te Tohu Paerua o Te Reo Kairangi, i raro anō i te marumaru o Te Wānanga o Aotearoa. Kei waenganui i a rāua ko te tupua o te reo, ko Tā Tīmoti Kāretu, e noho mai ana hei rākau taumatua mō te kaupapa.
I takea mai Te Reo Kairangi i ngā wheako o Te Panekiretanga o Te Reo.
Ko tā Leon, "I te kaha haere o ngā iwi ki te whakaora, ki te whakapakari hoki i ā rātou ake tikanga, ka whakaaro a Tīmoti kua tae pea ki te wā kia whakatūngia he kaupapa e noho ai ko te reo tonu hei aronga matua, ā, mā ngā iwi tonu ā rātou tikanga e kawe, e whakaako. "
Ka tīkina ake te pepeha a Tīmoti, ka mirimirihia ai kia puta ai ko ngā pou e whā e kīia ana: ko te reo kia tika, ko te reo kia rere, ko te reo kia māori, ko te reo kia ora, nā konā i puta ai ko Te Tohu Paerua o Te Reo Kairangi ki te ao mārama.
Hei tā Leon, ko tētahi o ngā āhuatanga i motuhake ai te kaupapa, ko tana kore i whakawhāiti i te reo hei kaupapa rangahau noa iho.
“Ko te reo hei waka kawe i ngā whakaakoranga. Mai i te tīmatanga ki te mutunga, ka rumakina ngā tauira ki te reo, kia whānui ake ai, kia hōhonu ake ai hoki tō rātou mōhio ki ngā āhuatanga huhua o te reo."
Kua eke tonu ki te rua tekau tau e waihanga nei a Leon rāua ko Pānia i tā rāua ake pūnaha wete reo, me kore noa e mārama ake ōna āhuatanga ki te tangata, me kore noa hoki e ū ōna āhuatanga ki te ngākau o te tangata.
“Kia kaua te wete reo e noho hei kaupapa whakamataku i te tangata, engari kia noho kē hei kaupapa whakamīharo mā te tangata,” hei tā Leon.
Engari ehara ko ngā tauira anake te hunga e whiwhi nui ana. Hei tā Leon, ko tētahi o ngā tino taonga ki a rāua ko Pānia, ko ngā hononga kua tuituia ki ngā tauira o ngā iwi, o ngā reanga, me ngā whakapono huhua.
Ahakoa ngā rerekētanga, kotahi tonu te taurahere e here nei i a rātou – ko Te Reo Kairangi.
Nō nā tata nei ka whakanuia ngā mahi a Leon rāua ko Pānia, i tō rāua pōhiritanga kia noho hei āpiti toa mō te Royal Society Te Apārangi.
Ko tā Leon, ehara ko rāua te tino aronga o taua whakamānawatanga. Engari kē ia ko ngā taonga tuku iho me te hunga nā rātou aua taonga i tuku iho me mihi, me whakamānawa.
“Ehara ko māua ngā mea hei mihi, engari ko tō tātou reo kē hei mihi mā tātou.”
Ko tana wawata, kia kaha ake ngā iwi ki te whakatū i ā rātou ake kaupapa e aro ana ki ngā taumata tiketike o te reo, kia puāwai tonu ai ngā kākano i ruia rā e ngā koroua me ngā kuia o mua.
Kei te pūtake tonu o Te Reo Kairangi ko Tā Tīmoti Kāretu. Ahakoa kua tata te koroua ki te 90 tau te kaumātua, e hoki tonu ana ia ki te tautoko i te kaupapa i ngā wā e taea ana e ia.
Hei tā Leon, "ko Tīmoti tētahi o ngā tino take e pai ai tā tātou kaupapa, ā, ko tōna ingoa me tōna mana e kukume tonu nei i ngā uri o ngā iwi o te motu ki Te Reo Kairangi."
Pūrongo whakahirahira
Featured stories